به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، محمدحسین دانشکیا شامگاه دوشنبه ۱۸ خردادماه در نشست مجازی دوره «نقش تمدنی امامت غدیر» با موضوع «غدیر؛ یک روز یا نتیجه یک فرآیند؟» اظهار داشت: بررسی تاریخی مسئله جانشینی پیامبر اکرم(ص) نشان میدهد که نمیتوان غدیر را صرفاً یک واقعه محدود به روز هجدهم ذیالحجه دانست؛ بلکه این حادثه نقطه پایانی بر یک مسیر طولانی و هدفمند است که از آغاز رسالت پیامبر(ص) آغاز شده بود.
پیامبر(ص) نمیتوانست نسبت به مسئله جانشینی بیتفاوت باشد
وی با اشاره به شرایط سیاسی، اجتماعی و امنیتی عصر پیامبر(ص) گفت: اهداف بلند اسلام، وجود رقابتهای قبیلهای میان مهاجران و انصار، تهدیدهای یهود، اشرافیت قریش، نومسلمانان، دشمنان خارجی، جریان ارتداد و خطر منافقان، همگی نشان میدهد که پیامبر(ص) نمیتوانست نسبت به آینده امت اسلامی و مسئله جانشینی پس از خود بیتفاوت باشد.
عضو هیئت علمی دانشگاه معارف اسلامی افزود: قرآن کریم از تحقق حاکمیت دین الهی و جانشینی صالحان سخن گفته است؛ بنابراین منطقی نیست که پیامبر(ص) برای تحقق چنین هدف عظیمی برنامهای برای آینده امت اسلامی نداشته باشد.
دانشکیا با بیان اینکه در تاریخ هیچ سازوکار مشخصی از سوی پیامبر(ص) برای انتخاب جانشین توسط مردم گزارش نشده است، اظهار کرد: شواهد تاریخی نشان میدهد که پیامبر(ص) جانشین خود را بهصورت تدریجی و گامبهگام به جامعه معرفی کردهاند.
وی افزود: در یک فرآیند عقلایی، اگر کسی بخواهد جانشینی برای خود تعیین کند، ابتدا او را آموزش میدهد، سپس مسئولیتهای ویژه به او میسپارد، در موقعیتهای حساس جایگاه او را برجسته میکند، رقبای احتمالی را کنار میزند و در نهایت به معرفی رسمی او میپردازد. این الگو را میتوان در سیره پیامبر اکرم(ص) درباره امیرالمؤمنین(ع) مشاهده کرد.
آموزشهای ویژه به امیرالمؤمنین حضرت علی(ع)
این استاد دانشگاه با اشاره به روایات متعدد شیعه و اهل سنت گفت: امیرالمؤمنین(ع) تنها فردی بود که بهطور مستمر از محضر پیامبر(ص) بهره میبرد و تحت آموزشهای ویژه قرار داشت. در روایات آمده است که حضرت علی(ع) هر روز و هر شب به حضور پیامبر(ص) میرسید و از علوم و معارف ویژه بهرهمند میشد.
وی افزود: امام علی(ع) در خطبه قاصعه نیز تصریح میکنند که از کودکی همراه پیامبر(ص) بودند، نور وحی را مشاهده میکردند و بوی نبوت را استشمام میکردند. این جایگاه آموزشی ویژه، در میان دیگر صحابه سابقه نداشته است.
دانشکیا با اشاره به واقعه یومالانذار گفت: در نخستین سالهای دعوت اسلامی، پیامبر(ص) خویشاوندان خود را گرد آوردند و اعلام کردند هر کس در این راه آنان را یاری کند، برادر، وصی و جانشین ایشان خواهد بود. در آن مجلس تنها امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) پاسخ مثبت دادند و پیامبر(ص) ایشان را بهعنوان برادر، وصی و جانشین خود معرفی کردند.
وی ادامه داد: پیامبر اکرم(ص) در پیمان اخوت مکه و مدینه، امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) را برادر خود معرفی کردند. همچنین در ماجرای سدّ ابواب، به فرمان الهی تمامی درهای منتهی به مسجد بسته شد، جز درِ خانه حضرت علی(ع) که نشانهای روشن از جایگاه ویژه ایشان بود.
جلوههای برجسته ولایت در میدانهای جهاد
عضو هیئت علمی دانشگاه معارف اسلامی با اشاره به رشادتهای امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) در جنگهای صدر اسلام گفت: در جنگ احد، ایثار و فداکاری حضرت علی(ع) مورد ستایش پیامبر(ص) و جبرئیل قرار گرفت و پیامبر(ص) فرمودند: علی از من است و من از علی هستم.
وی افزود: در جنگ خندق نیز هنگامی که عمرو بن عبدود به میدان آمد و کسی پاسخ او را نداد، تنها امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) به میدان رفتند. پیامبر(ص) در آن لحظه فرمودند: تمام ایمان در برابر تمام کفر قرار گرفته است. پس از پیروزی نیز فرمودند: ضربت علی(ع) در روز خندق برتر از عبادت جن و انس است.
دانشکیا با اشاره به جنگ خیبر گفت: پیامبر اکرم(ص) فرمودند پرچم را به دست کسی خواهم سپرد که خدا و رسول او را دوست دارند و او نیز خدا و رسول را دوست دارد. در نهایت پرچم به امیرالمؤمنین(ع) سپرده شد و فتح خیبر به دست ایشان رقم خورد؛ این واقعه یکی دیگر از حلقههای معرفی تدریجی جایگاه امام علی(ع) دانست.
مأموریتهای ویژه و دفاع پیامبر از امام علی(ع)
وی با اشاره به مأموریتهای مختلف امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) در یمن، جنگ ذاتالسلاسل و شکستن بتهای قبایل عرب گفت: پیامبر اکرم(ص) در موقعیتهای گوناگون مسئولیتهای حساس را به حضرت علی(ع) واگذار میکردند و هرگاه نسبت به عملکرد ایشان شکایتی مطرح میشد، قاطعانه از آن حضرت دفاع میکردند.
دانشکیا افزود: در یکی از این موارد، پیامبر(ص) خطاب به معترضان فرمودند که پس از من، علی برای شما همان جایگاهی را دارد که باید به او مراجعه کنید.
وی با اشاره به جنگ تبوک اظهار داشت: هنگامی که پیامبر(ص) امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) را بهعنوان جانشین خود در مدینه باقی گذاشتند، منافقان شایعه کردند که پیامبر از ایشان ناراضی است. در این هنگام پیامبر(ص) فرمودند: آیا راضی نیستی که نسبت تو به من همانند نسبت هارون به موسی باشد، جز آنکه پس از من پیامبری نخواهد بود؟
به گفته وی، حدیث منزلت یکی از روشنترین نشانههای جایگاه ممتاز امیرالمؤمنین(ع) در میان مسلمانان است.
دانشکیا ادامه داد: در ماجرای ابلاغ آیات برائت، ابتدا فرد دیگری مأمور این کار شد، اما به فرمان الهی این مأموریت به امیرالمؤمنین حضرت علی (ع) سپرده شد و پیامبر(ص) فرمودند که این پیام را جز من یا کسی که از من است نمیتواند ابلاغ کند.
وی افزود: در ماجرای مباهله نیز حضرت علی(ع) بهعنوان نفس پیامبر(ص) معرفی شدند که این موضوع جایگاه بینظیر ایشان را نشان میدهد.
عضو هیئت علمی دانشگاه معارف اسلامی تأکید کرد: اگر مجموعه این رخدادها، احادیث و فضائل را در کنار یکدیگر قرار دهیم، روشن میشود که غدیر یک اتفاق ناگهانی و یکروزه نبود؛ بلکه نقطه اوج فرآیندی بود که در طول ۲۳ سال رسالت پیامبر اکرم(ص) شکل گرفت.
وی افزود: پیامبر(ص) طی سالیان متمادی، بارها جایگاه علمی، معنوی، سیاسی و مدیریتی امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) را برای جامعه اسلامی تبیین کردند و در غدیر خم این مسیر را بهصورت رسمی و آشکار به سرانجام رساندند.
دانشکیا با اشاره به اعزام سپاه اسامه در روزهای پایانی عمر پیامبر(ص) گفت: بر اساس برخی روایات، پیامبر اکرم(ص) تلاش کردند با اعزام چهرههای مؤثر و مدعی به خارج از مدینه، زمینه را برای اجرای بیحاشیه مسئله جانشینی فراهم کنند؛ اما گروهی از افراد از حضور در این سپاه خودداری کردند.
وی افزود: همین مسئله سبب شد روندی که پیامبر(ص) در طول سالها برای معرفی جانشین خود ترسیم کرده بودند، با چالشهایی مواجه شود.
عضو هیئت علمی دانشگاه معارف اسلامی در پایان با معرفی کتابهای «المراجعات»، «برآمدن شیعه و تشیع» اثر شهید صدر و «جانشین پیامبر» اثر آیتالله جاودان، از علاقهمندان خواست برای آشنایی عمیقتر با مسئله امامت و جانشینی پیامبر(ص)، این آثار را مطالعه کنند.
انتهای پیام/
نظر شما